Dikey tarım, laboratuvar üretimi et, ahşap ihracat sandığı kullanımı, konteyner modifikasyon… Gelecek nesiller için gezegeni kurtarmak amacıyla, fark yaratabilmek üzere yapılan birçok girişim söz konusu. Sürdürülebilirlik ve sıfır atık yaklaşımları tüm sektörleri dönüştürmeye devam ediyor. Peki ya departmanlar? İnsan kaynakları departmanında dönüşüm çoktan başladı! Dönüşümün adı: Yeşil insan kaynakları yönetimi.
Yeşil insan kaynakları yönetimi nedir sorusunu içeriğimizin devamında yanıtlayacağız. Öncesinde şu bilginin altını çizmeliyiz: Yeşil insan kaynakları yönetimi bir mit değil, gerçektir. Yani, green HRM olarak da ifade edilebilen yeşil insan kaynakları, sürdürülebilirlik iddiasında bulunmak için kullanılan öylesine bir kelime değil. Öyle ki eğitim kurumlarının sertifika programları arasında da yerini almış durumda.
Bugün Türkiye’de çevre bilinci olan birçok şirket yeşil İK uygulamalarını hayata geçiriyor. Birçok şirket ise yeşil insan kaynakları yönetiminin kağıtsız ofis yaklaşımından ibaret olduğu yanılgısında. Siz de ikinci grupta mısınız? O halde gelin bu departmana yeşil unvanını kazandıran nedir birlikte inceleyelim. Hatta biraz daha detaya inip yaka tanımlarına yeni bir boyut kazandıran yeşil yaka çalışan kavramını da ele alalım. Ne dersiniz?
Yeşil İnsan Kaynakları Yönetimi Nedir?
Şirket kültürü, motivasyon, ücret yönetimi, liderlik… Geleneksel insan kaynakları yönetimi tüm bu kavramlar etrafında dinamik bir rol üstleniyor. İş dünyasında yer alan çoğu insan için bile belirsiz bir alandır İK. Oysa “insanın en değerli sermaye olduğu” şirketlerde İK en değerli birimlerin başında gelir. Geleneksel insan kaynakları yönetiminde yapılan tüm uygulamalar;
- Verimlilik,
- Performans,
- Maliyet odaklıdır.
İklim değişikliği konusunda hassas olan Z kuşağının,
- Tüketime,
- Yönetime,
- Üretime daha çok dahil olmasının da etkisiyle İK yeşil ibaresiyle birlikte anılmaya başladı.
Elbette insan kaynakları biriminin odak noktası değişmedi. Ancak bir hedef daha eklendi: Sürdürülebilirlik sağlama ve yeşil strateji geliştirme. Bu bağlamda yeşil insan kaynakları yönetimi nedir sorusunu bilimsel makalelerin de ışığında şöyle yanıtlayabiliriz: İşletmenin çevresel performansını iyileştirmeyi ve doğa dostu şirket kültürü oluşturmayı hedefleyen yönetim yaklaşımıdır. Yeşil yaka çalışanlar ise çevresel sürdürülebilirlik hedefine yönelik olarak çalışan iş profesyonellerini (sürdürülebilirlik yazılım mühendisi, güneş enerjisi teknisyeni vb.) ifade ediyor.
Türkiye’de Yeşil İnsan Kaynakları Yönetimi
2024 yılında yayımlanan yeşil insan kaynakları yönetimi uygulamaları konulu makalede şöyle bir araştırmaya yer verilmiş: Ankara’da 5 firmada çalışan 352 kişi üzerinde yapılan ankete göre yeşil İK uygulamaları örgütsel bağlılık üzerinde önemli ölçüde etkilidir. (Kaynak: Yeşil İnsan Kaynakları Yönetimi Uygulamalarının Örgütsel Özdeşleşme ve Örgütsel Bağlılık Üzerindeki Etkisi) Bu bilgi, yeşil insan kaynakları yönetiminin şu sorulara yanıt niteliğinde olduğunun göstergesi:
- Çevresel sürdürülebilirlik için ne yapılmalı?
- Sağlıklı bir çalışma ortamı nasıl sağlanır?
- Çalışan motivasyonu nasıl yükseltilir?
- Kurumsal sosyal sorumluluk nasıl sağlanabilir?
- Ofis maliyetinin düşmesi için ne yapılmalı?
- Çalışanlara çevre bilinci nasıl kazandırılır?
- Yeniliği ve büyümeyi teşvik etmek için ne yapmak gerekir?
- İsrafı azaltmak için ne yapmak gerekir?
- Şirketin imajı nasıl artırılır?
Yeşil insan kaynakları yönetimi uygulanabilmesi şirketlerin yetenekli çalışanlar istihdam etmesini gerektiriyor. Aslında bu noktada çalışanın istihdam edildiği departmanla ilişkili teknik bilgisinden ziyade çevre bilincini kastediyoruz. Peki, kurumsal sürdürülebilirlik için katkı sağlayacak çevre bilincine sahip bir çalışan hangi özelliklere sahiptir? Çevre bilincine sahip bir çalışan;
- Çarpık kentleşmeden,
- İnsanların çevreye çöp atmasından,
- Doğal su kaynaklarının kirlenmesinden,
- Elektriğin ve suyun gereksiz kullanılmasından,
- Fotokopi ve çıktı işlemlerinde kağıdın tek yönlü kullanılmasından,
- Ambalajında geri dönüşüm simgesi bulunmayan ürünlerin kullanımından rahatsızdır.
Yeşil İK uygulamaları, aynı zamanda çevresel performansla bağlantılı ödül sistemleri ve yeşil İK eğitimleri gerektirir. İçeriğimizin devamında bu uygulamalara değineceğiz.
Yeşil İnsan Kaynakları Yönetimi Uygulamaları
Yeşil insan kaynakları yönetimi dolaylı olarak da olsa kültürel mirasla ilgilidir. Biz de bu nedenle konuyu hassasiyetle ele aldık ve bilimsel makaleleri dikkate aldık. Öyle ki green HRM bu makalelerin yayımlanmasıyla birlikte daha çok gündeme gelmiştir. Yeşil insan kaynakları yönetimi uygulamaları konusundaki terimlerin ve teorik ibarelerin günümüz iş dünyasındaki yansıması ise şöyle ↓
Kağıtsız Ofis
Her 4 koli kağıt için 1 ağaç kesildiğini biliyor muydunuz? Ne yazık ki tabiat ananın sınırlarını zorlamaya devam ediyoruz. Oysa kağıtsız ofis yaklaşımını benimseyerek daha az ağaç kesilmesini sağlamak mümkün. Üstelik kağıtsız ofisin tek katkısı bu değil. Kağıtsız ofis sistemine geçmek;
- Dosya dolaplarının önünde belge arayarak zaman kaybetmenin,
- Önemli belgeleri kaybetmenin,
- Bilgilerin kolaylıkla yayılmasının da önüne geçiyor.
Kağıtsız ofis için yapılması gereken en sağlıklı hamle çok fonksiyonlu yazıcıları veya dijital baskı makineleri kullanmaktır. Kağıt kullanımını azaltan bir diğer strateji ise;
- Bulut depolama çözümleri,
- Otomasyonlar,
- Not alma uygulamaları gibi dijital sistemleri kullanmaktır.
Ekolojik ayak izini azaltmak üzere kağıt kullanımını minimuma indirebilmek için şu önerilerimize de kulak vermelisiniz:
- FSC (Orman Yönetim Konseyi) sertifikalı kâğıt kullanın.
- Yazıcıların çift yönlü yazdırma özelliğini kullanın.
- Ofiste geri dönüşüm kutuları bulundurun.
İpucu: Bir ton kullanılmış kağıdı geri dönüşüm tesisine göndererek 17 ağacın kesilmesini önleyebilirsiniz.
Sıfır Atık ve Geri Dönüşüm
Küresel atık miktarının 2050 yılına kadar 3,40 milyar tona ulaşmasının beklendiğini biliyor muydunuz? Bu bilgiye Dünya Bankası tarafından paylaşılan verilere dayanarak yer veriyoruz. Önlemenin yolu ise sıfır atık ve geri dönüşüm. Peki, sizce sıfır atık yalnızca çöpleri geri dönüşüm kutusuna atmak mı? Aslında bu doğru bir yaklaşım, fakat sıfır atık yaklaşımını tanımlamak için oldukça yetersiz. Sıfır atık ve geri dönüşüm için yapmanız gereken üç şey var:
- Ambalajında geri dönüşüm simgesi bulunmayan ürünlerin kullanımını azaltmak.
- Geri dönüştürülebilecek ürünleri yeniden kullanmak.
- Atıkları hammaddeye dönüştürmek.
Sürdürülebilir İK için biraz önce değindiğimiz kağıt kullanımını azaltan stratejileri uygulayabilirsiniz.
Hibrit Çalışma
Hibrit çalışma aklınıza şarj edilebilir hibrit motorlu otomobilleri getirmiş olabilir ve evet karbon ayak izi azaltmak konusunda bu otomobiller etkili olabilir. Aslında kastettiğimiz iş modeli olarak hibrit çalışma. Yani, çalışanların belirli günler ofiste belirli günlerde ise uzaktan çalışması. Pandemi sonrasında popülerleşen bu yeni nesil iş modelinde operasyonel gider düşüktür. Asıl can alıcı kısım ise şu: Çalışan bağlılığı, geleneksel çalışma sistemine göre daha yüksektir. Dolayısıyla motivasyon düşüklüğünden kaynaklanan performans sorunları daha az yaşanabilir. Hibrit çalışmanın sürdürülebilirliğe en önemli katkısı ise ulaşım süreçlerinin ve enerji tüketiminin azalmasıdır.
Karbon Ayak İzini Azaltan Yöntemler
Karbon ayak izi çok sık karşımıza çıkan bir kavram. Bu durum çağın en büyük sorunlarından biri olmasından kaynaklanıyor. Karbon ayak izini, insanların eylemlerinin oluşturduğu çevresel yük olarak tanımlayabiliriz. Bu tanımdan anlaşıldığı üzere karbon ayak izini azaltmak ve küresel ısınmayı önlemek için hepimize büyük sorumluluk düşüyor. Büyük dediğimize bakmayın yapılması gerekenler oldukça basit. Karbon ayak izini azaltmak ve çevre dostu bir yaşamı benimseyebilmek için çalışanlarınızı;
- Karbondioksit emisyonuna sebebiyet veren benzinli veya dizel araçlar yerine bisiklet gibi alternatif ulaşım yöntemlerini veya toplu taşıma araçlarını,
- Fosil yakıtlardan elde edilen enerji kaynakları yerine güneş enerjisi gibi yenilenebilir enerji kaynaklarını,
- Geri dönüştürülebilir ürünleri kullanmaya teşvik edebilirsiniz.
Sürdürülebilir insan kaynakları hedefine ulaşabilmek için;
- GHG Protokolü’ne göre karbon ayak izi raporu hazırlatabilir,
- Çevre ve sosyal sorumluluk projelerinde rol alabilir,
- Düzenlediğiniz şirket pikniklerinde çevre dostu uygulamalara dikkat eden çalışanları ödüllendirebilir,
- Çalışanlarınız için Çevre Yönetim Sistemi, Çevre Liderliği gibi kurumsal eğitim programları organize edebilirsiniz.
Global işletmelerin şu uygulamalarını örnek alarak da karbon ayak izini azaltmak için harekete geçebilirsiniz:
- Ikea: Merkez ofisin bulunduğu binanın elektrik kaynağı, otoparkın dış cephesindeki güneş panelleridir. Öyle ki bina İskandinavya’nın en sürdürülebilir binası seçilmiştir.
- IBM: şirketin Londra’daki The Crystal binasında akıllı bina sistemleri kullanılmıştır.
- Adobe: Enerji tasarruf sistemlerini kuran şirket aynı zamanda iklim değişikliği konulu etkinlikler organize etmiştir.
“İstanbul’un nefesi” Nefes Orman da şu ilkeleriyle sektörde sürdürülebilirliğe örnek teşkil ediyor:
- Temiz su ve sanitasyon
- Erişilebilir ve temiz enerji
- Sürdürülebilir şehirler ve topluluklar
- Sorumlu üretim ve tüketim
- İklim eylemi
- Sudaki yaşam
- Karasal yaşam
Doğayla İç İçe Kurumsal Etkinlikler
Yeşil insan kaynakları yönetimi kavramının, atık yönetimi ve geri dönüşümden ibaret bir olgu olmadığını gösteren bir uygulamadan bahsedeceğiz: Doğayla iç içe bir ortamda gerçekleştirilen kurumsal etkinlikler. Bu etkinlikleri detaylandırmadan önce sizi psikoloji ve meditasyon dünyasından bir kavramla tanıştırmak istiyoruz: Yumuşak büyülenme. Kavram bazı kaynaklarda dikkat restorasyon teorisi olarak da ifade ediliyor.
Yumuşak büyülenme, doğal ortamların zihnin dinlenmesini sağladığı teorisine dayanıyor. Doğanın adeta bir sihir etkisi oluşturduğunu gösteren birçok bilimsel çalışma da bu teoriyi doğruluyor. Bu da doğal ortamlarda gerçekleştirilen etkinlikleri yeşil insan kaynakları politikasını uygulama yöntemine dönüştürüyor.
Doğayla iç içe mekanlarda gerçekleştirilen kurumsal etkinliklerin başında şirket piknikleri geliyor. Yeşil İK stratejisi benimseyen yöneticiler;
- Çalışan motivasyonunu artırmak,
- Ekip ruhunu güçlendirmek,
- Kurum kültürü oluşturmak,
- Aidiyet duygusu geliştirmek için doğayla iç içe ortamlarda kurumsal etkinlikler düzenliyor.
Yeşil insan kaynakları yönetiminde şirket pikniği gibi etkinliklerde sürdürülebilirlikle örtüşmeyen şu uygulamalara yer vermemenizi öneririz:
- Mısır, waffle, pamuk şeker gibi atık oluşturabilecek yiyeceklerin stantları,
- VR oyun alanları,
- Yüksek enerji tüketen oyun alanları (şişme oyun alanları gibi).
Doğayla iç içe ortamda düzenleyeceğiniz kurumsal etkinliklere şunları dahil edebilirsiniz:
- Eğlenceli takım oyunlarına olanak tanıyan macera parkurları
- Öğretirken eğlendiren atölyeler (ahşap boyama, şapka yapımı vb.)
- Fotoğraf çekim alanları
- Folklorik dans gösterileri
- Tiyatro gösterisi
- Karaoke
- Müzik grubu
Şirket pikniklerinde yeşil insan kaynakları yönetimi için yapabilecekleriniz hayal gücünüzle sınırlıdır.
Nefes Orman ile Yeşil İK Stratejinizi Hayata Geçirin
Nefes Orman, yeşil insan kaynakları yönetimi stratejileri ile örtüşen bir ilkeyle Anadolu Yakası’nda hizmet veriyor: Sürdürülebilirlik, doğaya ve insana saygı. Dolayısıyla green insan kaynakları stratejisini uygulayabileceğiniz en ideal alanlardan biri. 15 hektar arazi üzerindeki tesisin şehirden uzakta oluşu sizi yanıltmasın: Her türlü modern imkanlar bu tesiste mevcut. Öyle ki Nefes Orman 10 bin kişiye ulaşabilen etkinlik alanı kapasitesiyle İstanbul’un en popüler kurumsal etkinlik mekanıdır.
Nefes Orman, çalışanların aileleriyle birlikte katıldığı etkinlikler için ideal bir alan. İstanbul’un en kapsamlı çocuk aktivite ve etkinlik alanı Nefix de Nefes Orman bünyesinde. Nefix İstanbul’da 20’den fazla oyun alanı bulunuyor. Yetişkinler için de zipline, farklı zorluk seviyelerinde Survivor parkuru gibi doğayla bütünleşmeyi sağlayan alanlar mevcut.
Yeşil odaklı motivasyon etkinliği için Nefes Kulüp’te outdoor faaliyetleri tercih edebilirsiniz. Nefes Atölye sayesinde workshop’lara katılabilirsiniz. Orman ve şelale manzarası eşliğinde yemek yemek için Nefes Monk’un dolu dolu menüsünü tercih edebilirsiniz. Kahve tutkunuysanız EspressoLab’ı tercih edebilirsiniz.
Hem İstanbul’u keşfetmek hem de yeşil insan kaynakları stratejisi uygulayarak kurum kültürü oluşturabilmek için Nefes Orman’ı tercih etmeye ne dersiniz? Şu içeriğimizi okuyarak stratejiniz için yol haritası oluşturabilirsiniz: Nefes Orman’da Gerçekleşen Unutulmaz Etkinlikler. Şirketinizde uygulayabileceğiniz yeşil insan kaynakları yönetimi stratejileri için Nefes Blog’u takipte kalın. Nefes Orman Instagram hesabını takip ederek tesiste gerçekleştirilen etkinlikleri öğrenebilirsiniz. Daha detaylı bilgi almak veya etkinlik organize etmek için WhatsApp üzerinden de mesaj bırakabilirsiniz.